ملاقات با هیلمن اونجر

نام هیلمن (Hillman) ممکن است برای بسیاری از ایرانیان تنها یادآور خودروی مدل اَوِنجِر (Avenger/به معنای انتقام‌جو) باشد. اما این نام در حقیقت متعلق به یک برند خودروساز بریتانیایی است که در اوایل قرن بیستم تأسیس شده و یکی از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان خودرو در بریتانیا به شمار می‌آید.

یکی از خودروهای عرضه شده توسط ایران ناسیونال (که امروزه به ایران خودرو شناخته می‌شود) در دهه ۱۹۷۰ میلادی، مدل اونجر بود. با این حال، این خودرو نتوانست همچون برادر بزرگ‌تر خود، هیلمن هانتر (یا همان روتس ارو / پیکان)، به محبوبیت و پایداری مشابه دست یابد. با وجود این که اونجر یک سدان کوچک سایز بریتانیایی بود و در کشورهای مختلف جهان به تولید رسید، اما اکنون تنها تعداد اندکی از آن در میان خودروهای کلاسیک انگلیسی موجود در ایران باقی مانده است.

در این بخش، با خودرو سدان 1600 DL از برند هیلمن اونجر آشنا شدیم. این خودرو که یکی از تولیدات مهم دهه ۱۹۷۰ بریتانیا بود، علی‌رغم تمام ویژگی‌های مثبت خود، نتوانست در بازار ایران جایگاه قابل توجهی پیدا کند.

شرکت هیلمن در سال 1907 تأسیس شد و در سال 1910 نامش به شرکت خودروسازی هیلمن تغییر یافت. این خودروساز قدیمی بریتانیایی ابتدا در زمینه طراحی و تولید دوچرخه فعالیت می‌کرد. شهرت برند هیلمن بعد از تبدیل شدن به یکی از زیرمجموعه‌های گروه خودروسازی روتس (Roots) انگلستان افزایش یافت، و این افزایش شهرت به تولید مدل‌های مختلف تحت نام برندهای وابسته به گروه روتس منجر شد.

مدل اونجر از چندین لحاظ در تاریخ صنعت خودروسازی جهان، به‌ویژه بریتانیا، اهمیت ویژه‌ای دارد. این خودرو به‌عنوان نخستین و تنها مدلی که در دوران مالکیت گروه روتس تحت سلطه کرایسلر آمریکا، از سال ۱۹۶۷، به‌عنوان شعبه اروپایی این غول خودروسازی، طراحی و تولید شد، شناخته می‌شود. بنابراین، بسیاری از ویژگی‌های ظاهری و فنی این مدل به‌طور مستقیم از نگرش و ذهنیت آمریکایی آن دوران الهام گرفته است.

گروه خودروسازی روتس انگلستان که متشکل از چندین برند خودروساز بود، اغلب محصولات خود را تحت نام‌های مختلف و با تغییرات جزئی توسط زیرمجموعه‌های خود عرضه می‌کرد. به همین ترتیب، مدل اونجر نیز با نام‌های مختلفی شناخته می‌شد که شامل کرایسلر اونجر، تالبوت اونجر، داج اونجر، سان‌بیم اونجر و پلیموث کریکت می‌شد. این خودرو در کشورهای غیر اروپایی نظیر برزیل، آرژانتین، اروگوئه، آفریقای جنوبی، کلمبیا، نیوزلند، آمریکا و کانادا نیز تولید می‌شد. تولید اونجر توسط زیرمجموعه آمریکایی پلیموث باعث شد که این خودرو پس از توقف تولید مدل PB در سال 1932، اولین خودروی چهار سیلندر تولیدی این برند باشد.

با ورود گروه خودروسازی آمریکایی کرایسلر به مراحل تولید مدل اونجر، این خودرو به چندین نوآوری دست یافت. به عنوان مثال، جلوپنجره تمام پلاستیکی این خودرو در زمان خود بزرگ‌ترین قطعه پلاستیکی یکپارچه در صنعت خودروسازی بریتانیا محسوب می‌شد. پیش از این، تقریباً همه خودروهای تولیدی بریتانیا از جلوپنجره‌های فلزی استفاده می‌کردند.

طراحی نیمه فست‌بک (Fastback) این سدان جمع‌وجور، که ابعاد خارجی آن 4089×1575×1346 میلی‌متر و فاصله بین محورهایش 2489 میلی‌متر است، به وضوح از سبک طراحی قوطی نوشابه‌ای (Coke Bottle) دهه 1970 آمریکا الهام گرفته است. حتی در برخی از تریم‌ها، از بدنه دو رنگ و سقف چرمی استفاده شده بود که المان‌های آمریکایی دهه 1950 را به یاد می‌آورد. این تأثیرات به صنعت خودروسازی بریتانیا نیز راه پیدا کرد و در خودروهای مشابهی مانند پیکان نیز به کار رفت.

هیلمن اونجر خودرویی سدان بود که به واسطه ابعاد خارجی‌اش بسیار جمع و جور به نظر می‌رسید. در واقع، اگر این خودرو را با خودرویی معاصر و پرطرفدار از کلاس هاچ‌بک مانند پژو 206 مقایسه کنید، متوجه خواهید شد که فاصله محورهای اونجر تنها 47 میلی‌متر و طول آن نیز دقیقاً 254 میلی‌متر بیشتر از پژو 206 است. جالب است بدانید که حتی عرض پژو 206 نیز حدود 77 میلی‌متر بیشتر از هیلمن اونجر است. این خودرو در دهه 1970 و با استاندارد‌های آن زمان صنعت خودروسازی بریتانیا تولید شد، زمانی که نیاز به خودروهای کوچک برای عبور و مرور در خیابان‌های باریک اروپا بیشتر حس می‌شد. چنین مقایسه‌ای ابعاد نهایی بسیار فشرده و کوچک هیلمن اونجر را به خوبی نشان می‌دهد.

پاراگراف بازنویسی شده: هیلمن اونجر با ابعاد و سبک طراحی متفاوتی ارائه می‌شود که تا حد زیادی با تناسبات طلایی هندسی خودروسازی در تضاد است. این خودرو کمی عجیب، غیرمعمول و کمی قلنبه به نظر می‌رسد. با این حال، نمای جلوی آن (حتی در نسخه‌های چراغ گرد) شباهت زیادی به پیکان دارد که با توجه به تولید هر دو مدل توسط گروه خودروسازی روتس، جای تعجب نیست. بدون تردید، برجسته‌ترین المان طراحی در نمای خارجی هیلمن اونجر، جدا از نمای جانبی خودرو، طراحی بومرنگی چراغ‌های عقب آن است که به عنصری منحصر به فرد در طراحی خارجی آن تبدیل شده است. این نوع طراحی تشخیص این مدل خاص را حتی از فاصله نیم کیلومتری نیز بسیار آسان می‌کند.

با اینکه نمونه مورد بررسی در این مقاله از تریم پایه DL است، استفاده از خطوط تزئیناتی مشکی در خط کمر خودرو، برجستگی‌های عضلانی گلگیرهای عقب و به‌خصوص رینگ‌های دو رنگ مشکی/کرومی MiniLite، ظاهری جذاب‌تر و متمایزتر به این اونجر بخشیده است. این رینگ‌های آلیاژی که در ابتدا برای کلاس مسابقه‌ای مینی‌های دهه ۱۹۶۰ میلادی طراحی شده بودند، به سرعت میان خودروهای بریتانیایی محبوب شدند و حتی به بازار رینگ خودروهای آمریکایی نیز راه یافتند. این نوع طراحی رینگ به‌ویژه در سری مسابقه‌ای کلاسیک فورد ماستنگ، شورولت کامارو و داج چلنجر (و پلیموث کودا) در مسابقات ترنس امریکن (SCCA T/A) رواج بسیاری پیدا کرد.

نمای داخلی هیلمن، به‌ویژه در نسخه DL، به‌سرعت منشأ اقتصادی و ارزان‌قیمت بودن این خودرو را نمایان می‌کند. این فضای داخلی حتی از پیکان‌های تولید شده در همان دوران هم ساده‌تر و بی‌آلایش‌تر بود، و احتمالاً همین سادگی، موجب محبوبیت کمتر اونجر نسبت به مدل هانتر شد. البته دیگر تیپ‌های تولیدی اونجر هم تنها تفاوت‌های اندکی داشتند و هیچ‌یک از تیپ‌های آن ویژگی‌های لوکس و پرآپشنی نداشتند.

داشبرد خودرو تنها یک قطعه بزرگ پلاستیکی فاقد هرگونه ادوات تزئیناتی و کنترل‌گر است، چرا که عملاً گزینه‌ای برای کنترل وجود ندارد. این داشبرد ساده شامل یک مجموعه نشانگر مستطیلی افقی به سبک طراحی رایج دهه‌های 1950 و 1960 میلادی است که اطلاعاتی همچون سرعت لحظه‌ای، دمای آب پیشرانه و مقدار سوخت موجود در باک 45 لیتری را نمایش می‌دهد. خروجی‌های سیستم تهویه نیز تنها برای هدایت هوای گرم سیستم بخاری خودرو مورد استفاده قرار می‌گیرند و خبری از سیستم کولر در این محصول ارزان‌قیمت نیست. با این حال، تزئینات دو رنگ زرد و مارون در روکش رودری‌ها و صندلی‌ها، فضای داخلی این خودرو را از رخوت و یکنواختی خارج کرده و هماهنگی بصری زیبایی با نمای خارجی خودرو فراهم می‌کند.

البته که در کنار این عوامل، نباید فراموش کرد که خودروی هیلمن هانتر یا همان روتس اَرو (Arrow به معنای پیکان)، دارای ابعاد داخلی و خارجی بزرگ‌تری بود که آن را برای استفاده روزانه و خانوادگی بسیار مناسب‌تر می‌کرد. به همین دلیل، مدل اونجر نتوانست در بخش اقتصادی بازار ایران رقیبی جدی برای پیکان باشد.

روتس، خودروساز اقتصادی با تولید انبوه در بریتانیا بود. بنابراین، هیلمن اونجر نیز به عنوان یک سدان اقتصادی و جمع و جور طراحی شده بود، که از پیشرانه‌ای مشترک با دیگر محصولات گروه خودروسازی روتس بهره می‌برد. این پیشرانه چهار سیلندر با هشت سوپاپ تمام چدنی، با ساختار پیشرانه جلو و نیروی محرک عقب (FR) و نصب‌شده بر فنرهای شمش در محور عقب، هرچند قدرت زیادی نداشت اما از قابلیت دوام بالا و کمترین خرابی‌ها برخوردار بود.

این پیشرانه با کاربراتور تک‌دهانه سولکس قابلیت تولید حدود ۸۰ اسب‌بخار قدرت و ۱۱۵ نیوتون‌متر گشتاور را داشت، که گرچه چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسید. با این حال، اونجر با وزنی حدود ۹۵۰ کیلوگرم و با کمک گیربکس چهار سرعته دستی (چهار سرعته اتوماتیک برای بازار آمریکای شمالی)، توانایی داشت شتاب اولیه‌ای کمتر از ۱۴ ثانیه را ثبت کند که برای یک سدان ارزان‌قیمت در زمان تولید آن، عملکرد رضایت‌بخشی محسوب می‌شد.

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات خودرو هیلمن اونجر، ایمنی بسیار پایین آن در تصادفات بود. هرچند در آن دوران استانداردهای مشخصی برای سنجش ایمنی خودروها در بریتانیا وجود نداشت، اما به دلیل شباهت‌های فنی فراوان بین پلتفرم مونوکوک این خودرو و هیلمن هانتر (پیکان)، تجربه‌های گسترده‌ای که ایرانیان از ایمنی پیکان داشتند، این نکته به راحتی قابل تأیید است. با این حال، در دهه ۱۳۷۰ شمسی، انتقادها از ایمنی هیلمن به مراتب بیشتر از حملاتی بود که به سوی پیکان روانه می‌شد.

هیلمن اونجر، علی‌رغم ضعف در عملکرد، طراحی ناخوشایند و کمبود امکانات، بخشی از خاطرات ماشین‌بازی ایرانیان در سال‌های پیش و پس از انقلاب است. این خودرو میراثی از دوران آغازین همکاری‌های بین‌المللی صنعتگران ایران ناسیونال (ایران نشنال/ایکو امروز) با خودروسازان خارجی محسوب می‌شود. جالب اینکه حتی تا پایان دهه ۱۳۷۰ شمسی نیز این خودرو در خیابان‌های تهران دیده می‌شد.

با گذشت زمان، تعداد بسیار محدودی از هیلمن مدل اونجر در بازار داخلی باقی مانده‌اند. بسیاری از این خودروها یا در طرح‌های جایگزینی خودروهای فرسوده از دست رفته‌اند یا به دلیل ورود خودروهای جدیدتر و مدرن‌تری مثل پراید و پژو به حاشیه رانده شده و نابود شده‌اند. امروزه پیدا کردن یک نمونه سالم از اونجر به کاری بسیار دشوار تبدیل شده و توجیه اقتصادی برای نگهداری آن حتی دشوارتر است. از همین رو، توجه و تلاش علاقه‌مندانی که با عشق به تاریخچه خودروسازی کشور، خودروهایی چون اونجر را در شرایط سالم حفظ می‌کنند، بسیار دلگرم‌کننده و شایسته تقدیر است.

حتماً! لطفاً پاراگرافی را که می‌خواهید بهتر و بازنویسی شود ارسال کنید.