سگدست یکی از قطعات مهم در خودرو است که اغلب رانندگان تا زمانی که مشکلی پیش نیاید، به آن توجهی نمیکنند. اما این قطعه در واقع بخشی حیاتی از سیستم جلوبندی خودرو محسوب میشود و وظیفه دارد وزن بدنه را به چرخها و سطح جاده منتقل کند. اهمیت سگدست به حدی است که خرابی یا آسیب دیدن آن میتواند حتی باعث واژگونی خودرو شود!
در این مطلب از وبلاگ خودروشاپ، به طور کامل به معرفی سگدست خودرو میپردازیم و علائم و دلایل خرابی آن را بررسی میکنیم.
سگ دست چیست و چه نقشی دارد؟
سگ دست یا همان قطعهای که به آن steering knuckle هم میگویند، یکی از بخشهای مهم و اساسی در سیستم تعلیق خودرو است. این قطعه، رابط بین سیستم فرمان و چرخهای خودرو است و باعث میشود فرمانپذیری خودرو به درستی انجام شود.
توصیه میکنیم حتماً مقاله بررسی کوییک gx؛ جدیدترین نسخه از فرزند جوان سایپا را مطالعه کنید.
کار اصلی سگ دست این است که حرکت و فرمان شما را از طریق سیستم فرمان به چرخها منتقل کند و به کنترل جهت چرخش چرخها کمک نماید. به همین دلیل، این قطعه باید از مواد بسیار مقاوم و بادوام ساخته شود تا فشار و ضربههای ناشی از پیچیدن و مانور دادن خودرو را به خوبی تحمل کند و ایمنی خودرو حفظ شود.
قطعهای به نام سگدست در خودرو وجود دارد که معمولاً از جنس چدن نرم یا فولاد فورجشده ساخته میشود. اما در خودروهای ورزشی برای سبکتر شدن و چابکی بیشتر، این قطعه را از آلومینیوم میسازند.
علت نامگذاری آن به «سگدست» این است که شکل این قطعه بسیار شبیه به پنجه سگ است!
سگ دست ماشین کجاست؟
سگ دست خودرو یک قطعه بزرگ و محکم از جنس فولاد است که دقیقاً در پشت چرخهای جلوی ماشین نصب شده. برای دیدن و کار کردن روی آن، ابتدا چرخ خودرو را باز میکنیم و سپس با جدا کردن پیچها و اتصالاتش، آن را خارج میسازیم.
این قطعه وظیفه دارد تا طبق بالا و طبق پایین سیستم تعلیق را به یکدیگر متصل کند. همچنین، بخشهای مهم دیگری از جلوبندی و ترمز خودرو مانند سیبک فرمان، توپی چرخ، بلبرینگ چرخ جلو و کالیپر ترمز دیسکی، همگی روی همین سگ دست سوار میشوند و به آن متصل هستند.
مقاله دوج چارجر ۲۰۲۵ هاستل استاف درگ پک منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
انواع سگ دست خودرو کدامند؟
بسته به خودرویی که سوار میشوید، شکل دسته دنده میتواند فرق کند. چند نمونه از معمولترین طرحهای دسته دنده اینها هستند:
سگ دست خودرو در سیستم تعلیق مک فرسون استرات
سیستم تعلیق مک فرسون پراستفادهترین نوع سیستم تعلیق در جهان است و اغلب خودروهای امروزی در چرخهای جلو از آن بهره میبرند.
به طور خلاصه، در این سیستم یک فنر و کمکفنر به صورت عمودی و ایستاده روی چرخ نصب میشوند. قطعهای به نام سگدست نیز در پایین کمکفنر قرار دارد که اتصالدهندهی کمکفنر، طبقها، سیستم فرمان و محور چرخ است. این قطعه مکمل مجموعهی تعلیق مک فرسون به شمار میرود.
این سیستم تعلیق، افزون بر استحکام زیاد و هزینه ساخت کم، قابلیت کنترل خوبی دارد و اجزای آن ساده و تعمیر آن آسان است. از خودروهای پراید و پژو ۴۰۵ گرفته تا نیسان ماکسیما، همگی از سیستم تعلیق مک فرسون بهره میبرند.
سگ دست خودرو در سیستم تعلیق طبقدار دوبل
سیستم تعلیق دوبل جناغی که به آن تعلیق طبقدار دوبل هم میگویند، یک نوع سیستم تعلیق جداگانه برای چرخهای خودرو است. این سیستم از نظر ساختاری شبیه به تعلیق مک فرسون است، اما به جای یک قطعهی طبق، از دو بازو که شکل جناغ دارند استفاده میکند.
هر بازوی جناغی در دو نقطه به شاسی خودرو وصل میشود و یک اتصال هم برای وصل شدن به قطعهی سگ دست دارد. با استفاده از این طراحی، شرکتهای خودروسازی میتوانند کنترل دقیقتری بر روی تنظیم زوایای چرخ، مثل زاویهی کَمبر و زاویهی چرخش، داشته باشند.
در سیستم فنربندی با دو طبق، قطعهای به نام سگ دست یک بخش اضافی برای نصب طبق دوم دارد. ساخت این نوع سیستم فنربندی جناغی دوطرفه برای شرکتهای خودروساز پرهزینه است. به همین دلیل، معمولاً فقط در خودروهای گرانقیمت و ورزشی از آن استفاده میشود.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آلفارومئو جونیور اسپرت اسپشیاله.
مقاله علت واشر زدن ماشین و علائم سوختن واشر سر سیلندر منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
سگ دست خودرو در تعلیق میله پیچشی
سیستم تعلیق میلهای یا تورشن بیم، یک نوع سیستم تعلیق نیمهمستقل است که معمولاً در چرخهای عقب خودروهایی با دیفرانسیل جلو (مثل تندر ۹۰، پژو ۲۰۶، سمند، فولکس گلف و…) استفاده میشود.
توصیه میکنیم این مطلب ایزوفیکس چیست و کدام ماشینها ایزوفیکس دارند؟ را حتماً بخوانید.
دلایل محبوبیت این سیستم تعلیق عبارتند از: وزن پایین، هزینه ساخت کم، نیاز به بوشهای کمتر در مقایسه با انواع دیگر و فضای کمی که در زیر خودرو اشغال میکند.
این نوع سیستم تعلیق معایبی هم دارد. یکی از این معایب، پایین آمدن کیفیت سواری و کنترل خودرو است. دلیل این موضوع، محدودیتهای زیادی است که برای تنظیم زوایای چرخها در این سیستم وجود دارد.
به همین خاطر است که از سیستم تعلیق میله پیچشی معمولاً در خودروهای کمقیمتتر استفاده میشود و در خودروهای لوکس و ورزشی چندان کاربرد ندارد.
در این سیستم، قطعهای به نام سگدست، شکل سادهتری نسبت به مدلهای قدیمیتر دارد و کار اصلی آن، فقط اتصال محور چرخ به اکسل است.
خراب شدن سگ دست چه نشانههایی دارد؟
یکی از اصلیترین نشانههای خرابی قطعهای به نام سگدست، این است که هنگام رانندگی، ماشین به یک سمت متمایل میشود. ممکن است لاستیکها را عوض کرده و بالانس نمایید یا تنظیم فرمان انجام دهید، اما باز هم خودرو به یک طرف کشیده شود!
در چنین شرایطی، اولین قطعهای که باید بررسی شود، همان سگدست است. شناسایی بهموقع نشانههای خرابی آن بسیار مهم است تا از هزینههای غیرضروری و مشکلات بعدی جلوگیری کنید.
همچنین، آگاهی از این علائم میتواند جان شما را نجات دهد؛ زیرا اگر سگدست بشکند، کنترل کامل خودرو را از دست خواهید داد!
مهمترین نشانههای خرابی سگدست خودرو عبارتند از:
ساییده شدن نابرابر لاستیکها
شنیدن صدای جیغمانند از لاستیک هنگام پیچیدن
احساس لرزش در فرمان و ناپایداری خودرو
کشیده شدن خودرو به یک سمت
نبودن غربیلک فرمان در حالت صاف هنگام رانندگی در مسیر مستقیم
خودروی شما کدام یک از این نشانههای خرابی سگدست را دارد؟ آیا اخیراً ضربهی شدیدی به ماشینتان وارد شده؟ اگر چنین است، باید سگدست را از نظر آسیب بررسی کنید. همچنین اگر این قطعه آسیب دیده باشد، ممکن است با یک ضربهی دیگر به طور کامل بشکند!
دلایل خراب شدن سگ دست خودرو چیست؟
نگهداری مناسب از دسته سگ خودرو میتواند باعث طول عمر زیاد آن شود، اما ترک برداشتن یا کج شدن این قطعه اتفاق غیرمعمولی نیست. در برخی موارد، برخورد ناگهانی با یک دستانداز عمیق یا مانع در مسیر، میتواند به دسته سگ آسیب وارد کند.
دستاندازها و چالههای کوچک معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکنند، چون سیستم تعلیق خودرو (فنر و کمکفنر) ضربه آنها را میگیرد. اما اگر با سرعت زیاد به حتی یک مانع کوچک برخورد کنید، ممکن است باعث آسیب شود. در ادامه سه دلیل اصلی خرابی قطعهای به نام «سگدست» در خودرو را بررسی میکنیم:
۱. ترمز ناگهانی و محکم: وقتی ترمز میگیرید، سرعت چرخها ناگهان کم میشود و نیروی زیادی به سگدست وارد میآید. اگر همزمان با ترمز شدید، به یک چاله یا دستانداز هم برخورد کنید، این فشار چند برابر میشود. بنابراین بهتر است هنگام رد شدن از دستاندازها و چالهها از ترمزگیری پرهیز کنید.
۲. چرخاندن شدید فرمان: وقتی چرخها مستقیم و رو به جلو میغلتند، کمترین فشار به سگدست وارد میشود. اما به محض اینکه فرمان را میچرخانید و چرخها از حالت مستقیم خارج میشوند، نیروی اضافی به این قطعه منتقل میشود. اگر این کار را با سرعت بالا و به شکل ناگهانی انجام دهید، فشار واردشده بسیار زیاد شده و خطر شکستگی سگدست افزایش مییابد.
۳. کم کردن بیش از حد ارتفاع خودرو: اگر خودرویی بیش از حد «کفخواب» یا پایین باشد، توانایی فنر و کمکفنر در جذب ناهمواریهای جاده کم میشود. در نتیجه، ضربههای جاده مستقیماً به دیگر بخشهای سیستم تعلیق و بهویژه سگدست منتقل میشود. به همین دلیل است که در خودروهای با ارتفاع خیلی پایین، احتمال شکستگی این قطعه بیشتر دیده میشود.
نحوه شناسایی سگ دست آسیب دیده
اگر میخواهید قبل از رفتن به تعمیرکار از سالم بودن سیبک فرمان ماشین خود مطمئن شوید، بهترین روش، بررسی چشمی و دستی این قطعه است. برای این کار میتوانید مراحل آسان زیر را دنبال کنید:
خودرو را با جک بلند کنید تا چرخ از زمین جدا شود. برای ایمنی بیشتر و جلوگیری از حرکت، حتماً از پایههای تعمیرگاهی (خرک) یا یک تکیهگاه مطمئن استفاده کنید. فقط به جک معمولی خودرو تکیه نکنید.
بعد، پیچهای چرخ را با آچار مناسب شل کنید.
حالا شکل و حالت سیبکهای دو طرف را با هم مقایسه کنید. دقت کنید که ترک، تاب خوردگی یا شکستگی در آنها دیده نشود.
شغال دست چه کمکی به سگ دست میکند؟
در برخی خودروها مثل نیسان وانت، آردی و پیکان، برای انتقال نیرو از میل فرمان به چرخها و همچنین اتصال کمک فنر به قطعهای به نام سگدست، از یک قطعه کمکی به نام شغالدست استفاده میشود.
شغال از چدن یا فولاد ساخته میشود و در برابر زنگ زدگی و ضربه بسیار محکم است. با این حال، اگر ضربههای خیلی قوی به آن وارد شود، ممکن است خم شود یا حتی بشکند؛ دقیقاً مانند سگ دست که امکان دارد در شرایط مشابه آسیب ببیند.
کلام آخر
سگ دست خودرو یکی از قطعات بسیار ساده ولی حیاتی در خودروها محسوب میشود و هیچ ماشینی بدون آن نمیتواند به حرکت خود ادامه دهد. آشنایی با این قطعه و شناخت علائم خرابی آن برای هر رانندهای لازم است. زیرا رانندگی با سگ دست خراب، هر لحظه ممکن است به یک حادثهی جدی و غیرقابل جبران منجر شود.
